https://archives.ardeche.fr/ark:/39673/vta71c9433ed24555d2/daogrp/0/1?id=https%3A%2F%2Farchives.ardeche.fr%2Fark%3A%2F39673%2Fvta71c9433ed24555d2%2Fcanvas%2F0%2F1

GOZÈTO POTOUÉZO Ménâs, Lo semano possâ, Dzonou nous o rocounta lo petito istoiro d’un sous-prefet que se fa fauto de ret, por soun ogréanço et, mo figua, mi trouvou co l’o bougromin raézou de dirè que quellou mounde que nous gouvernant sount bien dépinsiès, pâmin sount foutre grassomin poyas. Mais, n’avins un pau l’hobitudo de vaérè tout ico, et de qu’un côta que vous virrè, caé toudzoû lo mémo veyâ. Quellis que tènount lo quïo de lo péllo gardount tout por iellis et nous laissant o nous ôtris, pauris pantins, que se qui poyount pas bouffâ dobet lou souin de poyâ toutas las impôzitiaux. Tout ico, Ménâs, me roppello moun paurè grand-pérè, que lou Boun Dieu repôzè, quand me rocountâvo lo Révolutio. O n’iquello époquo, poraé que las bounnas plaças, lous gros traitomins, enfin toutas las foveurs érount toudzoûr por lous mêmes, et si foguèrount quello Révolutio quèro por tchandzâ tout ico et dounnâ lo mémo liberta, lo mémo dzustiçio, lo mémo égolita o tout lou moundè. Se plègniant ossi que cant un petit raé ou uno petito rêno vènio o moundè, lou proumaé trovaé do popa èro de gnio férè coupâ uno dzinto soummo. Las fortas tétas d’olors réussissèrount o tout ranversâ ico, foguèrount feu et fiammo por prindrè las bounnas plaças et dounpeû, Ménâs, trouvais-vous que nôtras veyâs martchount mieux. Non ! Mi crèyou pluteû que caé incaro pirè que de dovant. Z’o veyè bet ? Dzuco lou Président de lo Républiquo que se n’in fa pas fauto de férè de passo-drèts. O diorio counduirè nôtras veyâs o tous in boun pérè de fomillo et s’occupo ret que de las sias. Oprès ovaé fé lo boumbanço et de grands vouyadzes o nôtris frais bien intindu, se pinset que tant co tènio uno bounno plaço, forio bien de moriâ so fillo, de foçou o bien lo cazâ et por que soun fillia sièze pas trop molérou dien lo vio. Siteû lo nôço féto lou foguet boumbordâ trésourier dzénérai diens un boun départomint, pas trop luin de vés ellis, et gni toutchoro 140 millo francs por an d’oppouintomints, sins sovaé si o l’é copable de bien tenî lo plaço. Disais-me, Ménâs, coummo trouvè-vous lo sauço. Co méritorio-io pas ossi uno bounno Révolutio. Mais vétia, caé toudzoûr lous inflommas, coummo dien lou tim, que sount in io de l’étchallo, i cassoran lo této o proumaé que récliamoro un pau fort. Nous an dedzo fé vaérè plusieus cops coummo i savount bien trovoillâ. Tout de même, caé pas dounna o tout lou mounde de trouva uno plaço coumm’ ico diens lou dovantaé de so fenno. Et dau timp, nous ôtris nous countintins de gagna millo francs por an. Fo pas craérè que soun fillia, tant volliens co siézè, potiro 140 cops mé que nous ôtris, non. Caé pluteû lou countrèrè, trovailloro 140 cops mouins, mais soro 140 cops mieux poya. Vétia coummo las veyàs se passount, ieuro que siens in Républiquo, et si moun grand-pérè revenio, sôrio bet me dirè que quèro pas lo pèno de férè uno si grando Révolutio por être, ieuro, plus mau gouvernas que de dovant et surtout in poyant bien mieux tsâr. Mi co me fa ret que co siézè uno Républiquo, un Raé ou un Empereur, que nous gouverne, me n’in foutou ! Mais voudrio vaérè que tchacu, suivant sas copocitâs, suivant sous mouyins, poyet orrivâ o occupa lo plaço co mérito. Foudrio pas que lo proutectio, lo porintèyo fassins toudzoû de z’indzustiças coummo quello dau Président. Vous parlou pas de lo poulitiquo, otromin vétia incaro uno sacré veyâ que forio battrè douas mountagnas. Et pâmin, si l’an vo orrivâ o coquo tchôzo fo bien être d’iquellou bord. Sins ico l’auris ret. Mais si por las foveurs, Ménâs, vous counnaéssount pas, siès sûromin pas oblias por las impôzitiaux. O revaérè, pauro Ménâs ! L. P. F.

Gazette d’Annonay | 29 08 1908

        Mainaas,

La setmana passaa, Janon nos a racontat la petita istoara d’un sos-prefet que fai fauta de ren, par son agreança et, ma figa, mi trovo qu’òl a bograment reson de dire que quelo monde que nos govèrnan son bien despensièrs, pasmens son fotre grassament paiats.

Mè, n’avem un pauc l’abituda de veire tot iquò, e de cunt caustat que vos virètz, qu’es totjorn la mèma veaa. Quelis que tenon la cua de la pèla gardon tot per ielis e nos laissan a nosautris, pauris pantèns,  que ce qui pòon pas bofar daube lo soènh de paiar totas las emposicions.

Tot iquò, Mainaas, me rapèla mon paure grand-paire, que lo Bon Dieu repause, quand me racontava la Revaulucion. A n’iquela epòca, pareis que las bonas plaças, los gròs tretaments, anfèn totas las favèrs èron totjorn par los mèmes, e si faguèron quela Revaulucion qu’èra par chanjar tot iquò e donar la mèma libertat, la mèma justícia, la mèma egalitat a tot lo monde. Se plenhián aussi que quand un petit rei o una petita reina veniá au monde, lo promèir travèlh dau papà èra de nhòs faire copar una genta soma.

Las fòrtas tèstas d’alòrs reüssissèron a tot ranversar iquò, faguèron fè e flama par prendre las bonas plaças e dompuèi, Mainaas, trovètz-vos que nòstras veaas marchon mièis. Nòn ! Mi creo plutè que qu’es encara pire que de davant. Zò veètz ben ?

Jusca lo President de la Republica que se ne’n fai pas fauta de faire de passa-dreits. Òl diauriá conduire nòstras veaas a tots en bon paire de familha e s’aucupa ren que de las sias. Après aver fait la bombança e de grands voiatges a nòstris frès bien entendut, se pensèt que tant qu’òl teniá un abona plaça, fariá bien de mariar sa filha, de façon a bien la casar e par que son filhat sièse pas tròp malerós diens la via.

Sitè la nòça faita lo faguèt bombardar tresorièr general diens un bon departament, pas tròp luènh de vèrs elis, e nhi tocharà 140 mila francs par an d’apoentaments, sens saver si òl es capable de bien tenir la plaça. Disètz-me, Mainaas, coma trovètz-vos la saussa. Quò meritariá-iò pas aussi un abona Revaulucion. Mè vequià, qu’es totjorn los enflamats, coma diens lo temps, que son en iaut de l’eschala, i cassaràn la tèsta au promèir que reclamarà un pauc fòrt. Nos an dejà fait veire plusièrs còps coma il savon bien travalhar.

Tot de même, qu’es pas donat a tot lo monde de trovar una plaça coma iquò diens lo davantèl de sa femna.

E dau temps, nosautris nos contentem de ganhar mila francs par an. Fau pas creire que son filhat, tant valhent qu’òl sièse, patirà 140 còps mai que nosautris, nòn. Qu’es plutè lo contraire, òl travalharà 140 còps moèns, mè sarà 140 còps. mièis paiat.

Vequià coma las veaas se passon, iaüra que siem en Republica, e si mon grand-paire reveniá, sauriá ben me dire que qu’èra pas la pena de faire una si granda Revaulucion par èstre, iaüra, plus mau governats que de davant e surtot en paiant bien mièis char.

Mi quò me fai ren que quò sièse una Republica, un Rei o un Amperèr, que nos govèrne, me ne’n foto ! Mè voudriáu veire que chascun, suivant sas capacitats, suivant sos moièns, pòe arrivar a aucupar la plaça qu’òl merita. Faudriá pas que la proteccion, la parentèa fassen totjorn de z’enjustiças coma quela dau President. Vos parlo pas de la politica, autrament vequià encara una sacre veaa que fariá batre doas montanhas.  E pasmens, si l’òm vòu arrivar a quauqua chausa fau bien èstre d’iquelo bòrd. Sens iquò ’l auritz ren.

Mè si par las favèrs, Mainaas, vos coneisson pas, siètz surament pas aubliats par las empausicions.

Au reveire, paura Mainaas !

  1. L. P. F.

Gazette d’Annonay | 29 08 1908

© Denis Capian, 2025

occitan.org